Het DISC-model: vergroot je inzicht in gedrag en communicatie

Donderdagmiddag: het aftrapoverleg van een nieuw project. Het kost je moeite om je ergernis te verbergen. Jij wil ter zake komen, vaart zetten achter de besluitvorming en actie ondernemen.

De coördinator niet. Die wil uitgebreid de sfeer proeven, de mening van het hele team peilen en alle mogelijke risico’s tot in detail doorspreken.

Je vreest dat dit een moeizame samenwerking wordt.

Herkenbaar? Dit heeft alles te maken met communicatiestijlen. Jij vindt je collega langdradig en besluiteloos, terwijl de kans groot is dat hij jou als drammerig, dominant en ongevoelig ervaart.

Het succes van je communicatie hangt niet alleen af van jouw stijl, maar ook van die van de ander en hoe je daarop inspeelt. Het DISC-model geeft je inzicht in die dynamiek en helpt je om gesprekstechnieken toe te passen die je interacties direct effectiever maken.

Begin twintigste eeuw ontwikkelde de Amerikaanse psycholoog William Moulton Marston het DISC-model. In zijn boek Emotions of Normal People clusterde hij psychologische gedragskenmerken in vier persoonlijkheidsstijlen: dominant, interactief, stabiel en consciëntieus.

Het DISC-model is gebaseerd op twee assen: direct versus indirect en taakgericht versus mensgericht.

De eerste as beschrijft het tempo waar je jezelf prettig bij voelt. Iemand aan de directe, meer extraverte kant krijgt een energieboost van dynamiek, snelle beslissingen, reuring en een omgeving waar veel tegelijk gebeurt. Als zij in een hele trage, stille omgeving moeten werken, lopen ze leeg en raken ze verveeld.

Iemand aan de indirecte, meer introverte kant laadt juist op in een omgeving waar ruimte is voor reflectie, rust, voorspelbaarheid en diepgang. Als zij de hele dag snel moeten schakelen in een chaotische, luidruchtige omgeving, kost ze dat heel veel energie en raken ze uitgeput..

De tweede as gaat over je primaire focus. Iemand aan de taakgerichte kant krijgt energie van efficiëntie, feitelijke logica en het neerzetten van tastbare resultaten. Als zij in een situatie belanden waar urenlang gesproken wordt over meningen en gevoelens zonder dat er actiepunten worden opgesteld, raken ze gefrustreerd en ongeduldig.

Iemand aan de mensgerichte kant laadt juist op van een harmonieuze sfeer, empathie, samenwerking en verbinding met anderen. Als zij in een kille omgeving werken waar alleen maar naar harde cijfers en brute efficiëntie wordt gekeken ten koste van het team, kost ze dat heel veel energie en voelen ze zich ontheemd.

Door deze twee assen met elkaar te kruisen, ontstaan de vier kwadranten van het DISC-kleurenprofiel – oftewel de vier gedragsstijlen: Dominant (rood), Interactief (geel), Stabiel (groen) en Consciëntieus (blauw).

Een hoge score op het rode kwadrant betekent dat je direct en daadkrachtig communiceert en natuurlijk leiderschap toont. Je kunt getypeerd worden als extravert en controlerend. Je bent assertief, schakelt snel en gaat conflicten niet uit de weg. Verder ben je vasthoudend en kom je zelfverzekerd over. Je intonatie is sterk, luid en duidelijk. Je valkuilen zijn dat je jezelf overmoedig, tactloos en bazig kunt gedragen.

• Hoe herken je deze gedragsstijl? Iemand met een sterk rood profiel spreekt vaak met een stevig volume, gebruikt krachtige lichaamstaal, kijkt je direct aan en heeft een hoog tempo in handelen.
• Bijdrage binnen teams: ze zijn de absolute aanjagers. Ze doorbreken impasses, durven risico's te nemen en houden het team gefocust op de eindstreep en effectiviteit.
• Gouden communicatie-tip: draai er niet omheen. Wees beknopt, spreek in feiten en resultaten en geef ze de ruimte om zelf keuzes te maken.

Scoor je hoog op het gele kwadrant, dan kun je anderen goed beïnvloeden. Je kunt getypeerd worden als extravert en relatiegericht. Zo ben je een gemakkelijke prater en vind je enthousiasme en actie belangrijk. Je focust op de grote lijnen en komt met je creatieve ideeën inspirerend over op anderen. Waar mogelijk mijd je conflictsituaties. Waarschijnlijk is je intonatie energiek, enthousiast en stimulerend. Je valkuilen zijn dat je overheersend, druk en emotioneel kunt overkomen. Ook ben je snel afgeleid en mis je makkelijk de essentie.

• Hoe herken je deze gedragsstijl? Geel is expressief. Je herkent ze aan een open, ontspannen houding, veel handgebaren, een lachend gezicht en ze springen in gesprekken vaak van de hak op de tak.
• Bijdrage binnen teams: ze zijn de lijm van het team. Met hun enthousiasme en optimisme motiveren ze anderen moeiteloos en zorgen ze voor een creatieve, positieve werksfeer.
• Gouden communicatie-tip: toon oprechte interesse in hen als persoon voordat je over zaken begint. Geef ze ruimte om te brainstormen en wees enthousiast over hun ideeën.

Als je hoog scoort op het groene kwadrant, heb je een vriendelijke en rustige uitstraling. Je kunt getypeerd worden als introvert en behulpzaam. Je luistert en observeert goed. Ook ben je rustig, bescheiden, meegaand, sociaal en sensitief. Je bent sterk in conflictbeheersing en houdt de goede relatie graag in stand. De kans is groot dat je intonatie warm, zacht en kalm is. Je valkuilen zijn dat je onzichtbaar, afwachtend en gesloten bent. Ook loop je het risico dat je geen stelling inneemt, conflictmijdend bent en jezelf wegcijfert.

• Hoe herken je deze gedragsstijl? Een rustige, bescheiden houding. Ze luisteren aandachtig, spreken wat zachter, knikken veel ter bevestiging en wachten vaak tot ze het woord krijgen.
• Bijdrage binnen teams: groen zorgt voor harmonie en betrouwbaarheid. Ze zijn loyaal, maken projecten netjes af en hebben een feilloos gevoel voor hoe het écht met de mensen op de werkvloer gaat.
• Gouden communicatie-tip: creëer een veilige sfeer. Geef ze de tijd om aan veranderingen te wennen, vraag proactief naar hun mening en wees oprecht en warm in je benadering.

Scoor je hoog op het blauwe kwadrant, dan ben je betrouwbaar en gericht op kwaliteit en service. Je bent kwaliteitsgericht, analytisch en nauwkeurig. Je luistert kritisch, werkt zorgvuldig en neemt beslissingen weloverwogen. Doorgaans is je intonatie gecontroleerd, doordacht en monotoon. Je valkuilen zijn dat je afstandelijk en als controlfreak kan overkomen. Ook kun je een perfectionistische, gesloten, wantrouwende en risicomijdende indruk wekken.

• Hoe herken je deze gedragsstijl? Een wat meer formele, gesloten houding. Ze denken vaak na voordat ze iets zeggen, stellen veel specifieke 'waarom'-vragen en spreken bedachtzaam en precies.
• Bijdrage binnen teams: zij zijn de kwaliteitsbewakers. Ze voorkomen dat het team overhaaste, ondoordachte fouten maakt door scherpe analyses te maken en procedures strak te volgen.
• Gouden communicatie-tip: bereid je goed voor. Kom met harde data, logische argumenten en structuren. Geef ze de details die ze nodig hebben en push ze niet voor een onmiddellijke beslissing.

Breng hieronder je eigen communicatiestijl in kaart met onze gratis DISC-analyse. De resultaten van deze vragenlijst zijn niet zwart-wit. Niemand valt precies binnen één kwadrant, want iedereen heeft een eigen combinatie van scores op de vier kwadranten. Vooral hoge en lage scores zeggen iets over onze voorkeuren in gedrag en communicatie.

Een DISC-analyse geeft inzicht. Het laat je zien waarom je met de ene collega geweldig kunt opschieten, terwijl een overleg met de ander je bergen energie kost. Maar de kracht van dit model zit niet in het plakken van gekleurde labels. De ware kracht schuilt in het bewustzijn.

Als jij in staat bent het gedrag van je gesprekspartner te herkennen en je eigen communicatiestijl daar op af te stemmen, kan wrijving als sneeuw voor de zon verdwijnen. Zo voorkom je miscommunicatie, vergroot je het onderlinge vertrouwen en krijg je in elk gesprek substantieel meer gedaan.

En dat is een vaardigheid waar je de rest van je carrière de vruchten van plukt.